1 . كسانى كه مىگويند : « راه بحث در ماوراء طبيعت به واسطهء كثرت خطا و لغزش هموار نبوده اطمينان بخش نيست ، پس اين راه را نبايد پيمود ؛ به خلاف بحث در علوم مادّيه كه توأم با حس و تجربه مىباشد » اگر كمى به خود بيايند خواهند فهميد كه سخنى گفته‌اند نسنجيده ، زيرا همين سخن اينها گفتگويى است در يك نظريهء غير مادى ، هرگز اين سخن و نظاير آن را از آزمايشهاى فيزيك و شيمى و مانند آنها استخراج نكرده‌اند . همان راهنمايى كه آنان را به سوى اطمينان بخش بودن بحثهاى حسى تجربى هدايت كرده و آنان نيز اضطرارا ( در حال جبر ) پذيرفته‌اند ، در مورد ديگر نيز اگر هدايت كند بايد بپذيرند . كارى كه حس و تجربه مىكند اين است كه حوادث و پديده‌هايى به وجود آورده و يا نشان داده و در معرض قضاوت مىگذارند ، ولى قضاوت از آن چيز ديگرى است و انسان قضاوت آن قاضى را در مورد حس و تجربه با يك حس و تجربهء ديگرى نپذيرفته بلكه اضطرارا و جبرا قبول نموده و قضاوت او در همه جا يكسان و بايستى است . گذشته از اين ، اگر راه اين بحث راه غلطى بود هرگز انسان با غريزهء فطرى خود متوجه آن سامان نمىشد . چگونه متصور است كه يك موجود خارجى با حركت خارجى خود به سوى هدف و آرمانى متوجه شود در حالى كه نه « سوى » و نه « هدف » در خارج هيچ‌گونه وجودى نداشته باشد . ( 2 ) . كسانى كه مىگويند : « معلومات ما تنها ارزش عملى دارند زيرا ما تنها آثار حسى را آن هم از طرق حواس خود مىيابيم و دليلى بر مطابقت آنها با خارج نداريم » اگر كمى روشن‌تر شوند خواهند ديد كه : اولًا نسبت به خارج از خود و محسوسات خود مطلقا شكاك هستند و از اين روى ارزشى براى سخنى كه به ديگران مىگويند نيست . و ثانياً براى معلومات بسيارى ارزش واقعى قائل شده‌اند مانند علمشان به خودشان و معلومات حسى خودشان و آنچه در دنبال معلومات حسى مىآيد . و در اين صورت چه مانع دارد كه سخن از ماوراء طبيعت نيز از اين قبيل بوده باشد ؟ و ثالثاً از براى همين بحث ارزش علمى قائل شده‌اند . ( 3 ) . و كسانى كه مىگويند : « قانون عليت و معلوليت ساختهء تداعى معانى است »